poniedziałek, 05 styczeń 2015 11:30

Siedem grzechów głównych w interpretacji plastycznej Hieronima Boscha

Napisane przez Dr Elżbieta Matyaszewska

 

Grzech jako uczynek wykraczający przeciw Bożym przykazaniom był na przestrzeni wieków inspiracją dla artystów pragnących uplastycznić te wady ludzkie, które były jego źródłem. Szczególniew średniowieczu przypominano o marności ziemskiego życia, o konieczności czynienia pokuty po to, by zasłużyć na wieczną szczęśliwość.

 

Siedem Grzech jako uczynek wykraczający przeciw Bożym przykazaniom był na przestrzeni wieków inspiracją dla artystów pragnących uplastycznić te wady ludzkie, które były jego źródłem. Szczególnie w średniowieczu przypominano o marności ziemskiego życia, o konieczności czynienia pokuty po to, by zasłużyć na wieczną szczęśliwość. Takie napominanie wynikało z kolei z dominującego wówczas przeświadczenia, że człowiek jest istotą grzeszną, a jego natura od czasu grzechu pierworodnego jest słaba i skłonna do ulegania słabościom. By jednak nie zaprzepaścić szansy na życie wieczne, musiał wiedzieć, jakich wad winien się wystrzegać. W spisie najbardziej potępianych grzechów znalazło się siedem: pycha (superbia), chciwość (avaritia), nieczystość (luxuria), zazdrość (invidia),  łakomstwo ( gula), gniew (ira) oraz lenistwo (acedia). Pierwsze litery łacińskich nazw siedmiu grzechów głównych tworzą słowo SALIGIA, które w średniowieczu wykorzystywano do opisania pojęcia grzechu jako sumy wad sprowadzających na człowieka wieczne potępienie.

Artysta z Północy

Wśród malarzy zainspirowanych owym średniowiecznym poglądem na życie był Hieronim Bosch, twórca niderlandzki, urodzony około 1450 roku w Hertogenbosch w Brabancji Północnej (prowincji na południu Holandii), wyraziciel późnośredniowiecznych tendencji w malarstwie niderlandzkim. Wywodził się z artystycznej rodziny van Aken, działającej w Hertogenbosch od połowy XIV wieku. Usamodzielniwszy się jako artysta, pracował na zamówienie tamtejszego Bractwa Najświętszej Maryi Panny, realizując tematy ważne dla nauki katolickiej. W początkach XVI wieku artysta zmierzył się z istotnym dla wszystkich chrześcijan tematem i namalował obraz „Siedem grzechów głównych i cztery rzeczy ostateczne”, który znajduje się obecnie w zbiorach Muzeum Prado w Madrycie. Mimo że najnowsze badania wskazują raczej na warsztat z udziałem Boscha, uznaje się, iż to właśnie Boschowska interpretacja nadała ostateczną jego wymowę. Arcydzieło to funkcjonuje również pod tytułem „Stół Mądrości”, co jest o tyle uzasadnione, że rzeczywiście kompozycja została wykonana na blacie stołu.

Boska źrenica

Podjęty przez Boscha wątek został przedstawiony dość nietypowo – siedem grzechów głównych ukazał on w formie alegorycznych scen ułożonych na planie koła, jedna obok drugiej, otaczających centralnie umieszczoną kulistą formę przypominającą oko, którego źrenicę wypełnia postać Chrystusa wychodzącego z grobu i wskazującego na swoje rany. W Boschowskiej interpretacji jest to oko samego Boga, który nieustannie spogląda na świat, co dodatkowo potwierdza napis: Strzeżcie się, strzeżcie. Bóg widzi, umieszczony na obrzeżach Boskiej tęczówki. To, na co Bóg patrzy, uwidocznione zostało na zewnętrznych częściach okręgu w postaci scen rodzajowych, swą formą przypominających trapez. Nie są to jednak zwyczajne obrazki z życia ludzi na ziemi. Ukazane sceny to plastyczne wizje siedmiu grzechów głównych, którym ludzkość nazbyt często ulega, zamykając sobie w ten sposób drogę ku niebu. Każde z ujęć opatrzone jest stosowną inskrypcją, określającą konkretną, grzeszną skłonność. Obecność owych inskrypcji można jednak uznać za niekonieczną, bowiem czytelność poszczególnych scen jest bardzo wyrazista, gdyż artysta posłużył się najbardziej oczywistymi i powszechnie znanymi wyobrażeniami owych grzechów.

Ostatnio zmieniany poniedziałek, 07 wrzesień 2015 10:23

Drodzy Czytelnicy,

96

wspierajmy się nawzajem w tym trudnym czasie! Temat nowego numeru „Miesięcznika Egzorcysta to Modlitwa zmienia historię. Zakupów możesz dokonać w naszej księgarni internetowej MONUMEN.PL

Polecamy

  • najnowszy numer „Miesięcznika Egzorcysta”, również w wersji cyfrowej.
  • prenumeratę „Miesięcznika Egzorcysta” w wersji papierowej lub cyfrowej
  • duży wybór książek oraz archiwalne numery miesięcznika, także w wersji cyfrowej oraz
  • dewocjonalia.

Nie musisz wychodzić z domu. „Miesięcznik Egzorcysta” i książki prześlemy na Twój adres.

Bądźmy razem

Zespół „Miesięcznika Egzorcysta”

Nasze książki

Wszystkie numery

Piszą dla nas

Już 67 pozycji

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Zrozumiałem

Drodzy Czytelnicy,

96

wspierajmy się nawzajem w tym trudnym czasie! Temat nowego numeru „Miesięcznika Egzorcysta to Modlitwa zmienia historię. Zakupów możesz dokonać w naszej księgarni internetowej MONUMEN.PL

Polecamy

  • najnowszy numer „Miesięcznika Egzorcysta”, również w wersji cyfrowej.
  • prenumeratę „Miesięcznika Egzorcysta” w wersji papierowej lub cyfrowej
  • duży wybór książek oraz archiwalne numery miesięcznika, także w wersji cyfrowej oraz
  • dewocjonalia.

Nie musisz wychodzić z domu. „Miesięcznik Egzorcysta” i książki prześlemy na Twój adres.

Bądźmy razem

Zespół „Miesięcznika Egzorcysta”