niedziela, 22 grudzień 2013 01:00

Polska wigilia wyjątkowa

Napisał
Przed kilkoma laty zawrzało w Polsce, gdy pojawiła się opinia, że Wigilia Bożego Narodzenia nie musi być dniem pokutnym i że nie powinno się tego dnia pościć. Akcent pokutny tego dnia ma uzasadnienia biblijne i teologiczne. Jedne elementy świętowania Wigilii Bożego Narodzenia w Polsce wzięte są z tradycji chrześcijańskiej, inne z żydowskiej. W czym leży owa wyjątkowość polskiej Wigilii?

 

Tradycja teologiczna nadaje podobne znaczenie Wigilii Bożego Narodzenia jak Wigilii Paschalnej. Tak jak przed zmartwychwstaniem była kenoza (uniżenie i ogołocenie) Krzyża i śmierci, tak Narodzenie oznacza dla Boga również przyjęcie stanu kenozy, czyli uniżenia. Chrystus, który zstąpił na ziemię w postaci człowieka, przyjął wszelkie ograniczenia z tym związane (por. Flp 2, 5-11). Jego życie ziemskie od samego początku było drogą ku Krzyżowi. Dopiero przez Krzyż osiągnął zmartwychwstanie. Wigilia, nosząc znamiona pokuty, pozwala dostrzec Boga, który się uniża dla nas i dla naszego zbawienia. 

 

Znamienne jest, że w ikonografii chrześcijańskiego Wschodu przedstawia się identycznie grotę betlejemską i grotę grobu, która nota bene w najstarszej tradycji teologicznej była nazywana grotą zmartwychwstania. Chodzi więc tu o bardzo poważną tradycję teologiczną, która uzasadnia pokutny charakter dnia Wigilii. Poza tym także Adwent mówi o tęsknym oczekiwaniu Narodu Wybranego na przyjście Mesjasza i o licznych cierpieniach tego Narodu, wyczekującego wykupienia z niewoli. 

 

Dlaczego radość z przyjścia Zbawiciela powinna być połączona z zadu¬mą i refleksją nad zmianami, które wnosi w świat to przyjście? Otóż uczta wigilijna w Polsce jest bezmięsna, bo nawiązuje w ten sposób do charakteru uczty paschalnej żydowskiej, która jest w całości „pamiątką” wyjścia z „domu niewoli”. Obecność przaśnego chleba, gorzkich ziół i baranka ma swe znaczenie symboliczne w domach żydowskich, gdyż stanowi nawiązanie do charakteru uczty poprzedzającej Wyjście z Egiptu. 

 

Bezmięsna uczta 

 

W Polsce wieczerza wigilijna jest postna, czyli bezmięsna, ale już radosna przez obfitość stołu, bo stawia uczestników na progu owego przejścia z Ad¬wentu (oczekiwania) do Narodzenia (przyjścia). Opłatek (od łac. oblatio – ofiara), chleb, którego używamy tylko w Polsce, symbolizuje Chrystusa, który przyjmując jako Syn Boży kruchą po¬stać ludzką, w tym ciele ofiarował siebie dla naszego odkupienia. Dzięki temu kruchemu i śmiertelnemu „przybraniu” mógł nas odkupić i przyjąć cierpienie, gdyż w swym ciele pokonał władzę Szatana nad ludzkim ciałem, śmiercią i grzechem. Dzielenie się opłatkiem jest zawsze połączone z życzeniami, przeprosinami i wybaczaniem sobie, co jest znakiem przyjęcia Chrystusa i Jego postawy wobec tych, którzy względem Niego zawinili: Heroda oraz prześladowców w Wielki Piątek. 

 

Powszechnie w Polsce przed Wigilią ludzie wierzący przystępują najpierw do sakramentu spowiedzi, by potem móc bez udawanej życzliwości złożyć życzenia najbliższym. Znam rodziny, gdzie uczta wigilijna jest poprzedzona wzajemną prośbą małżonków o wybaczenie win, celem rozpoczęcia okresu Bożego Narodzenia z Bożym błogosławieństwem. 

 

Sama uczta wigilijna ma również inne elementy religijne nawiązujące do uczty paschalnej żydowskiej, łą¬cząc w ten sposób dwie paschy (dwa przejścia). Św. Ireneusz tak wyjaśniał mistyczny charakter obu przyjść (a wła¬ściwie: przejść): Po to Bóg przeszedł w człowieka, by człowiek mógł przejść w Boga. Dlatego w katolickich domach wieczerza wigilijna rozpoczynana jest od lektury fragmentu Ewangelii, wyja¬śniającego sens gromadzenia się przy stole wigilijnym i choince. W domach pobożnych Żydów uczta paschalna rozpoczynała się właśnie od haggady, pobożnej opowieści głowy rodu, wyja¬śniającej jej sens. U katolików po owej biblijnej opowieści rozpoczyna się mo¬dlitwa za żywych i zmarłych z rodziny oraz prośba o błogosławieństwo Boże dla całej rodziny. Dopiero w tym kon¬tekście dzielenie się opłatkiem nabiera pełnego znaczenia. 

 

Sianko i drzewko 

 

Istnieją jeszcze inne symbole łączące tajemnicę radości Narodzenia z Odkupieniem. Sianko na stole ma przypominać okoliczności, w jakich przyszedł Zbawiciel na świat: ubóstwo, odrzucenie przez ludzi. Niektóre kolędy przypominają o tym, że nowo narodzone Dziecię spotkały odrzucenie i prze-śladowanie jako pierwsze – tajemnica Krzyża była więc wpisana już w sam początek ziemskiej obecności Zbawiciela. 

 

Choinka natomiast jest symbolicznym przypomnieniem drzewa rajskiego, od którego wzięło początek władanie Sza¬tana nad rodzajem ludzkim, i drzewa Krzyża Świętego, na którym Chrystus go pokonał i wykupił nas z jego niewoli, nadając nam nie tylko stan wolności, ale i godność dzieci Bożych. Choinka mówi o pewnej ambiwalencji raju, gdyż przypomina raj jako stan szczęśliwości przed upadkiem prarodziców i raj „po”, który zamienił się w krainę łez i cierpienia. Z drugiej strony drzewko przypomina nam stan odzyskanego szczęścia po Zmartwychwstaniu Chrystusa i Zesłaniu Ducha Świętego. Historia Zbawienia zaczyna się jednak w chwili Wcielenia, a więc jeszcze przed Narodzeniem. 

 

Utrzymanie charakteru pokutnego dnia Wigilii Bożego Narodzenia ma głębokie uzasadnienie teologiczne i bogatą tradycję duchową. W ten wieczór rodzi¬na doświadcza, że jest małym Kościołem domowym: ojciec i matka składają życzenia, prowadzą modlitwę, błogosławią dzieci, rozdzielają pożywienie i prezenty. Jest też wiele innych symbolicznych obyczajów typowo polskich, np. liczba potraw, puste nakrycie, przynoszenie sianka wraz z pojawieniem się pierwszej gwiazdy, słodzenie opłatka miodem, białość opłatka, gest dzielenia się nim. 

 

Msza Pasterzy 

 

Punktem kulminacyjnym Wigilii jest jednak Pasterka, nazywana w innych językach europejskich Mszą Światła lub Mszą Pasterzy. Skąd te nazwy? Anioł objawił początek panowania światła, którym jest Bóg. Pośród nocy śpiewają aniołowie. Odzywa się niebo na ziemi. Milknie brzęk broni i hałas diabelski. Rozpoczyna się epoka pokoju. Gwiazda Betlejemska, symbolizująca światło i mądrość Bożą, prowadzi Mędrców ze Wschodu. Rozpoznają oni nadciągające zmiany oczami ducha. Widzą wśród ciał niebieskich gwiazdę, która świeci najjaśniej i nie należy do dotychczasowych konstelacji. Oznacza to, że oddawanie świata Chrystusowi dotyka nie tylko serc ludzkich, ale i całego kosmosu. Wigilia jest od początku do końca jednym wielkim katolickim symbolem, dlatego warto poznawać jej duchowe znaczenie, by nadal były podtrzymywane chlubne tradycje chrześcijańskie w naszych domach.

Ostatnio zmieniany poniedziałek, 07 wrzesień 2015 10:11
ks. prof. Krzysztof Guzowski

profesor teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, założyciel wspólnoty kontemplacyjnej Słudzy Ducha Pocieszyciela, rekolekcjonista propagujący nabożeństwo do Ducha Świętego 


Drodzy Czytelnicy,

okladka E099 1120

wspierajmy się nawzajem w tym trudnym czasie! Temat nowego numeru „Miesięcznika Egzorcysta to Śmierć - brama do życia. Zakupów możesz dokonać w naszej księgarni internetowej MONUMEN.PL

Polecamy

  • najnowszy numer „Miesięcznika Egzorcysta”, również w wersji cyfrowej.
  • prenumeratę „Miesięcznika Egzorcysta” w wersji papierowej lub cyfrowej
  • duży wybór książek oraz archiwalne numery miesięcznika, także w wersji cyfrowej oraz
  • dewocjonalia.

Nie musisz wychodzić z domu. „Miesięcznik Egzorcysta” i książki prześlemy na Twój adres.

Bądźmy razem

Zespół „Miesięcznika Egzorcysta”

Wszystkie numery

Piszą dla nas

Już 67 pozycji

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Zrozumiałem