piątek, 29 marzec 2019 09:16

Czy ateista może być zbawiony?

Na prowokujące pytanie o zbawienie ateisty wielu chciałoby odpowiedzi jednoznacznej i rozstrzygającej. W słowach: Czy może być? nie pytamy o możliwość jako taką, ponieważ dla Boga wszystko jest możliwe, ale o rzeczywistość, która pod określonymi warunkami staje się udziałem człowieka.

Odpowiedź potwierdzająca mogłaby sugerować, że skoro ateista może być zbawiony, to wtedy wiara, praktyki religijne, przestrzeganie przykazań, sens ludzkiej ofiary, poświęcenia, a nawet formalna przynależność do Kościoła czy jego misyjna działalność – to wszystko jest papierowe, bez znaczenia. Odpowiedź przecząca mogłaby z kolei wskazywać, że Bóg realizuje swoje zbawienie drogami i środkami, które są dla nas oczywiste i przypominają bardziej wyuczony schemat niż otwieranie przed człowiekiem ciągle nowych możliwości w osiągnięciu celu, jakim jest On sam. A jednak Bóg rozumie – nieporównywalnie lepiej niż ktokolwiek z ludzi – trudne i skomplikowane ścieżki ludzkiego losu, uwarunkowania ludzkiej wolności, jak: chybione wychowanie, zgorszenie, złe nawyki itd., która jest w stanie odrzucić nawet Jego samego.

Możliwość odrzucenia Boga

W odpowiedzi na pytanie o zbawienie ateisty należy sprecyzować, co rozumiemy pod pojęciem ateizmu. Czy chodzi o ludzi słabej wiary, niepraktykujących, obojętnych religijnie, agnostyków, czy ateistów? Poza tym istnieje duża grupa osób, które twierdzą: Bóg – tak, Kościół – nie. Nadto trzeba oddzielić dwa terminy – ateizm i ateista. Nie obawiajmy się przyznać – mówi wybitny francuski teolog Henri de Lubac – że zwalczamy nie „ateistę”, tylko ateizm i to zawsze przede wszystkim w naszym własnym sercu. Czyż walka może kiedykolwiek być usunięta z naszego życia? De Lubac w swoim doskonałym i ciągle aktualnym dziele „Dramat humanizmu ateistycznego” dokonuje krytycznej analizy myśli A. Comte’a, K. Marksa i F. Nietzschego, w których twórczości dostrzega główne źródła ateizmu XX w. Kreśląc fundamenty chrześcijańskiej wizji człowieka, teolog ten ukazuje dramatyczność decyzji odrzucenia Boga prowadzącej człowieka do utraty sensu życia.

Problem ateizmu podjął Sobór Watykański II, który w kilku miejscach określił stosunek Kościoła do ludzi niewierzących (w konstytucjach o Kościele „Gaudium et spes” oraz „Lumen gentium”, a także w Deklaracji o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich „Nostra aetate”). Po Soborze wielu teologów kontynuowało dialog z ateizmem, co nierzadko związane było z krytyką takiego nastawienia.

Pytanie o zbawienie ateisty rozpatrywać można na kilku płaszczyznach. Pierwsza dotyczy inkluzywnego (włączającego) bądź ekskluzywnego (wyłączającego) charakteru zbawienia. Liczne wypowiedzi biblijne czy orzeczenia kościelne można interpretować w sposób inkluzywny – że odkupieńcze dzieło Chrystusa dotyczy wszystkich bez wyjątku ludzi, nie wykluczając niewierzących. Poprzez powszechny charakter łaski oraz wcielenia Chrystus zjednoczył się jakoś z każdym człowiekiem. Zgodnie ze słowami konstytucji „Gaudium et spes” (nr 22) powszechna obecność Ducha Świętego przekłada się na uniwersalne znaczenie zbawczego działa Chrystusa (nr 22). Przez swoją wszechobecność i aktywność Duch Święty wiąże z Chrystusem całą historię ludzkości.

Jednakże istnieją wypowiedzi nasuwające nastawienie ekskluzywne, wskazujące, że tylko nieliczni – jedynie ci, którzy uwierzą i przyjmą chrzest – zostaną zbawieni (por. Mk 16, 16). Świadome i dobrowolne odrzucenie Chrystusa utożsamione zostaje z grzechem przeciwko Duchowi Świętemu, kiedy to człowiek sam wyklucza możliwość przyjęcia ofiarowanego przez Boga zbawienia (por. Mt 12, 31-32). W tym sensie jest to grzech nieodpuszczalny – nie z powodu „złej” woli Boga, ale jako konsekwencja decyzji człowieka, której nawet Bóg nie może uchylić.

ks. prof. Grzegorz Barth

Dyrektor Instytutu Teologii Dogmatycznej KUL

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.


Nasze książki

Wszystkie numery

Piszą dla nas

Już 57 pozycji

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Zrozumiałem

Powered by JS Network Solutions