piątek, 25 styczeń 2019 12:23

Gromniczna

Ze światem naszej religijnej wyobraźni jest tak, że chociaż często żyjemy przekonaniem, że jego źródło stanowi tzw. kultura wysoka, to najczęściej jest nią ta o wiele „niższa”, zwana także popkulturą lub – jeśli dotyczy pewnego wycinka rzeczywistości – ludową.

Nie należy ulegać złudzeniu, że owa ludowość lub popularność odnosi się do twórców. Ludowe pieśni nabożne pisali księża czy poeci, często mieszczańskiego lub szlacheckiego pochodzenia, wielokroć wykształceni. Często też pierwowzorem literackim, bądź plastycznym, takiej „niskiej” sztuki są wybitne dzieła. Oglądając kolorowane oleodruki na wiejskich ścianach dziadków (pradziadków), nie byliśmy  świadomi tego, że to swoiste kopie Rafaela bądź Leonarda.

Te święte obrazki są dobrym przykładem na to, jak wielkie znaczenie dla naszej religijności ma cena dzieła – na tyle niska, by było dostępne nawet dla najuboższych. W ramki oprawiano druki ulotne, oleodruki, obrazki wycięte z gazet czy wreszcie pocztówki.

Maryjność, czyli polskość

Przykładem takiego popularnego motywu jest obraz Piotra Stachiewicza ukazującego Maryję, związaną ze świętem Oczyszczenia, w Polsce popularnie znanym „Gromniczną”. Ten żyjący na przełomie XIX i XX w. artysta był autorem wielu popularnych prac, ilustrujących poezje Adama Mickiewicza czy książki Henryka Sienkiewicza. Szczególną popularność zyskał wydany w 1893 r. tom „Królowa Niebios. Legendy o Matce Boskiej”. Autorem tekstów był Marian Gawalewicz, zaś Stachiewicz zilustrował go cyklem dwunastu obrazów, które następnie przetworzył w szereg grafik. Sprzedawane były w bardzo dużym nakładzie oraz popularyzowane na pocztówkach czy w ilustracjach gazetowych. Nawet w czasach obecnych ilustracje Stachiewicza, lub ich kolejne wersje, są często wykorzystywane w rozmaitych witrynach internetowych, ponieważ nadają się do ilustrowania popularnych tekstów.

Powodzenie, także komercyjne, tych ilustracji wynikało w sposób oczywisty z popularności kultu maryjnego w Polsce – ukazała się w nich prawdziwość utożsamiania polskości z maryjnością.

Juliusz Gałkowski

historyk sztuki, publicysta, bloger

Najnowsze od Juliusz Gałkowski

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.


Nasze książki

Wszystkie numery

Piszą dla nas

Już 57 pozycji

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Zrozumiałem

Powered by JS Network Solutions